Het achterdeurprobleem
Het Nederlandse gedoogbeleid kent al sinds de jaren zeventig een ingebouwde tegenstrijdigheid. De verkoop van cannabis aan de "voordeur" van de coffeeshop wordt onder voorwaarden gedoogd, maar de inkoop aan de "achterdeur" is illegaal: coffeeshops moeten hun voorraad betrekken van telers en leveranciers die strafbaar zijn. De kwaliteit van de cannabis is daardoor niet gecontroleerd en de keten is verweven met de illegale markt.
Van regeerakkoord naar experiment
In het regeerakkoord van oktober 2017 sprak het kabinet af te onderzoeken of coffeeshops op een legale manier kwaliteitsgecontroleerde cannabis geleverd kunnen krijgen. De onafhankelijke Adviescommissie Experiment gesloten cannabisketen (commissie-Knottnerus) bracht in juni 2018 haar advies uit, "Een experiment met een gesloten cannabisketen", waarop het kabinet het wetsvoorstel indiende. De Tweede Kamer stemde in januari 2019 in, de Eerste Kamer in november 2019.
Het wettelijke doel
Het doel van het experiment staat in artikel 2 van de Wet experiment gesloten coffeeshopketen: bezien of en hoe hennep en hasjiesj gedecriminaliseerd aan coffeeshops kunnen worden afgeleverd, en wat de effecten daarvan zijn. Concreet wordt onderzocht:
- of een gesloten keten mogelijk is, waarin uitsluitend kwaliteitsgecontroleerde cannabis, zonder betrokkenheid van criminaliteit, aan coffeeshops wordt geleverd;
- wat de effecten zijn op criminaliteit, veiligheid en overlast;
- wat de effecten zijn op de volksgezondheid, onder meer doordat consumenten weten wat zij gebruiken (THC- en CBD-gehalte op het etiket, een bijsluiter met gezondheidsinformatie).
Een experiment, geen legalisering
Belangrijk om te begrijpen: het experiment legaliseert cannabis niet. De Opiumwet blijft gewoon gelden. De Wet experiment gesloten coffeeshopketen bepaalt alleen dat teelt en verkoop binnen het experiment, door aangewezen telers en deelnemende coffeeshops, onder strikte voorwaarden, niet strafbaar zijn. Buiten het experiment verandert er niets. Na afloop besluit de politiek op basis van de wetenschappelijke evaluatie over het vervolg van het cannabisbeleid.